Ο Rietveld πέρα από το σπίτι: οι καρέκλες, τα κτίρια και η συλλογή

Πρώτα επιπλοποιός

Ο Rietveld γεννήθηκε στην Ουτρέχτη το 1888 και εκπαιδεύτηκε στο εργαστήριο επίπλων του πατέρα του. Έμαθε μόνος του σχέδιο, ζωγραφική και κατασκευή μακετών και, από το 1906 έως το 1911, εργάστηκε ως σχεδιαστής για έναν κοσμηματοπώλη της Ουτρέχτης. Μέχρι το 1917 είχε ανοίξει το δικό του εργαστήριο επίπλων.

Τα πρώιμα έργα του δεν αφορούσαν τη δεξιοτεχνία για χάρη της δεξιοτεχνίας. Ο Rietveld ήλπιζε ότι πολλά από τα έπιπλά του θα παράγονταν τελικά μαζικά αντί να κατασκευάζονται στο χέρι, και στόχευε στην απλότητα της κατασκευής: τυποποιημένες σανίδες και πήχεις, ενωμένοι με τρόπους που ένας ικανός τεχνίτης μπορούσε να επαναλάβει. Αυτή η σκέψη, φθηνή και καθαρή κατασκευή, διατρέχει την υπόλοιπη καριέρα του.

Η Κόκκινη και Μπλε Καρέκλα

Η Κόκκινη και Μπλε Καρέκλα είναι το αντικείμενο που έκανε διάσημο το όνομα του Rietveld. Τη σχεδίασε γύρω στο 1917 και 1918 ως ένα πλαίσιο από άβαφο ξύλο, με επίπεδη πλάτη και κάθισμα που στηρίζονται σε ένα πλέγμα λεπτών πήχεων. Κάθε κομμάτι διατηρεί τη δική του ταυτότητα: οι πήχεις περνούν ο ένας δίπλα από τον άλλο και σταματούν λίγο πιο πέρα από τους αρμούς αντί να συναντιούνται ισόπεδα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 η καρέκλα πήρε τα χρώματα που της έδωσαν το όνομά της: μαύρο πλαίσιο με κίτρινες άκρες, κόκκινη πλάτη και μπλε κάθισμα. Έγινε μία από τις πρώτες τρισδιάστατες δηλώσεις του De Stijl, του ολλανδικού κινήματος στο οποίο είχε ενταχθεί ο Rietveld, και μία από τις πιο διάσημες καρέκλες του εικοστού αιώνα. Ο Rietveld δεν καθόρισε ποτέ ένα αυθεντικό σύνολο διαστάσεων ή χρωμάτων, κι αυτός είναι ένας λόγος που υπάρχουν πολλές εκδοχές σε συλλογές ανά τον κόσμο.

Δίπλα στο σπίτι, η καρέκλα είναι μια προφανής πρόβα. Όπως η καρέκλα, έτσι και κάθε στοιχείο του σπιτιού έχει τη δική του μορφή, θέση και χρώμα.

Το σπίτι ως σημείο καμπής

Με το Σπίτι Rietveld Schröder, που χτίστηκε με την Truus Schröder το 1924, ο κατασκευαστής επίπλων έγινε αρχιτέκτονας. Το σπίτι ήταν πείραμα και μανιφέστο ταυτόχρονα, και τράβηξε γρήγορα διεθνή προσοχή. Όμως οι αναθέσεις άργησαν να έρθουν. Όπως το έθεσε ο ίδιος ο Rietveld, μια αληθινή δημιουργία έρχεται σε σύγκρουση με τις απαιτήσεις της εποχής που προηγείται.

Ο Rietveld και η Schröder λειτουργούσαν το αρχιτεκτονικό τους γραφείο από το ισόγειο του σπιτιού, σχεδιάζοντας εσωτερικούς χώρους και σπίτια για ιδιώτες πελάτες. Τα κοινά τους έργα περιλάμβαναν ένα γυάλινο ραδιοφωνικό ντουλάπι και ένα κρεμαστό γυάλινο ντουλάπι στα μέσα της δεκαετίας του 1920, καθώς και εσωτερικούς χώρους για την οικογένειά της στο Άμστερνταμ.

Αποχωρώντας από το De Stijl, και τα σπίτια στην Erasmuslaan

Το 1928 ο Rietveld έσπασε με το De Stijl και στράφηκε προς τη πιο λειτουργική αρχιτεκτονική που είναι γνωστή στην Ολλανδία ως Nieuwe Bouwen ή Nieuwe Zakelijkheid. Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στο CIAM, το διεθνές συνέδριο μοντέρνων αρχιτεκτόνων. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ασχολήθηκε με την κοινωνική κατοικία, τις φθηνές μεθόδους παραγωγής, τα νέα υλικά, την προκατασκευή και την τυποποίηση· το 1927 πειραματιζόταν ήδη με προκατασκευασμένες πλάκες σκυροδέματος.

Μπορείτε να δείτε τη στροφή χωρίς να φύγετε από την Prins Hendriklaan. Απέναντι από το σπίτι βρίσκεται το συγκρότημα διαμερισμάτων στην Erasmuslaan που σχεδίασαν μαζί ο Rietveld και η Schröder στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ένα μακρύ, λευκό κτίριο με επίπεδη στέγη και συνεχείς ζώνες γυαλιού. Είναι η θέα από τα παράθυρα της Schröder, και έζησε η ίδια εκεί για ένα διάστημα πριν επιστρέψει στο σπίτι το 1936. Πρόκειται για ιδιωτική κατοικία, οπότε θαυμάστε το από το πεζοδρόμιο.

The Zig-Zag Chair

Ο Rietveld σχεδίαζε έπιπλα σε όλη του τη ζωή. Το πιο γνωστό κομμάτι των μεταγενέστερων χρόνων του είναι η Zig-Zag Chair, σχεδιασμένη μεταξύ 1932 και 1934. Δεν έχει καθόλου πόδια: τέσσερις επίπεδες ξύλινες σανίδες ενωμένες σε σχήμα Z με αρμούς χελιδονοουράς και βιδωτές ή κοχλιωτές συνδέσεις. Εκεί που η Red and Blue Chair είναι ένα πλέγμα από ξεχωριστά μέρη, η Zig-Zag είναι μια ενιαία διπλωμένη γραμμή. Παράγεται ακόμη και σήμερα υπό άδεια.

Κατοικίες, ακαδημίες και περίπτερα

Για μεγάλο διάστημα όλες οι αναθέσεις του Rietveld προέρχονταν από ιδιώτες. Μόνο τη δεκαετία του 1950 μπόρεσε να εφαρμόσει στην πράξη τις ιδέες του για την κοινωνική κατοικία, σε έργα στην Ουτρέχτη και το Reeuwijk.

Η φήμη του αναζωογονήθηκε μετά το 1951, όταν σχεδίασε μια αναδρομική έκθεση για το De Stijl που ταξίδεψε στο Άμστερνταμ, τη Βενετία και τη Νέα Υόρκη. Το 1958 το Centraal Museum στην Ουτρέχτη του αφιέρωσε την πρώτη αναδρομική έκθεση αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική του. Οι αναθέσεις που ακολούθησαν περιλάμβαναν το ολλανδικό περίπτερο στη Μπιενάλε της Βενετίας τη δεκαετία του 1950, τις σχολές καλών τεχνών στο Άμστερνταμ και το Άρνεμ, και μια αίθουσα Τύπου για το κτίριο της UNESCO στο Παρίσι. Το 1961 συνεργάστηκε με τους αρχιτέκτονες Johan van Dillen και J. van Tricht, μια συνεργασία που έχτισε εκατοντάδες κατοικίες, πολλές από αυτές στην Ουτρέχτη.

Ένα μικρό κτίριο αγαπιέται ιδιαίτερα. Το 1955 ο Rietveld σχεδίασε ένα περίπτερο για μια διεθνή έκθεση γλυπτικής στο πάρκο Sonsbeek στο Άρνεμ, για την παρουσίαση μικρών γλυπτών. Ανακατασκευάστηκε στον κήπο γλυπτών του Kröller-Müller Museum το 1965, και ξαναχτίστηκε με νέα υλικά το 2010.

The Van Gogh Museum

Το κτίριο του Rietveld με τις περισσότερες επισκέψεις είναι ένα που δεν πρόλαβε να δει ολοκληρωμένο. Ξεκίνησε τον σχεδιασμό του Van Gogh Museum στην Museum Square του Άμστερνταμ, και το κτίριο ολοκληρώθηκε μετά τον θάνατό του. Άνοιξε στις 2 Ιουνίου 1973, και τα κτίριά του αποδίδονται στους Gerrit Rietveld και Kisho Kurokawa.

Αν συνδυάζετε το Άμστερνταμ και την Ουτρέχτη σε ένα ταξίδι, είναι ένας ιδανικός συνδυασμός: το πρώτο κτίριο της καριέρας του Rietveld σε έναν ήσυχο δρόμο της Ουτρέχτης, και το τελευταίο μεγάλο έργο του στην καρδιά της συνοικίας των μουσείων του Άμστερνταμ.

Αναγνώριση μετά τον θάνατό του

Ο Rietveld πέθανε στην Ουτρέχτη στις 25 Ιουνίου 1964. Τέσσερα χρόνια αργότερα, όταν η σχολή καλών τεχνών του Άμστερνταμ έλαβε το καθεστώς ακαδημίας καλών τεχνών και σχεδίου, μετονομάστηκε σε Gerrit Rietveld Academie προς τιμήν του. Η Truus Schröder πέρασε τα χρόνια μετά τον θάνατό του συγκεντρώνοντας το αρχείο του, έργο που θεωρούσε ως αποστολή της ζωής της. Ο γιος του Wim Rietveld έγινε επίσης γνωστός βιομηχανικός σχεδιαστής.

Το Centraal Museum: η μεγαλύτερη συλλογή Rietveld

Για να δείτε τα έπιπλα του Rietveld σε έναν χώρο, πηγαίνετε στο Centraal Museum στην Ουτρέχτη, στην Agnietenstraat 1, στο παλιό κέντρο. Φιλοξενεί τη μεγαλύτερη συλλογή Rietveld στον κόσμο: περισσότερα από 250 έπιπλα και άλλα αντικείμενα, συμπεριλαμβανομένων μακετών και κλιμακωτών μοντέλων. Η μόνιμη συλλογή του, Collection Centraal, παρουσιάζει πάντα εμβληματικές καρέκλες, σχέδια και μοντέλα του Rietveld, μαζί με αρχειακό υλικό που σχετίζεται με το Rietveld Schröder House, και το μουσείο διοργανώνει τακτικά προσωρινές εκθέσεις για το έργο του.

Το ίδιο μουσείο διαχειρίζεται το ίδιο το Rietveld Schröder House και το πλήρες Rietveld Schröder Archive, περίπου 2.000 σχέδια, 2.000 φωτογραφίες και 3.800 επιστολές, σχεδόν όλα ψηφιοποιημένα και διαθέσιμα online. Το Centraal Museum είναι ανοιχτό από Τρίτη έως Κυριακή, 11:00 έως 17:00, και απαιτεί δικό του εισιτήριο, ξεχωριστό από το σπίτι.

Μια μέρα αφιερωμένη στον Rietveld στην Ουτρέχτη

Ο απλούστερος τρόπος για να δείτε τον Rietveld πέρα από το σπίτι είναι να συνδυάσετε τα δύο σε μία μέρα. Ξεκινήστε από το Centraal Museum όταν ανοίγει στις 11:00 και αφιερώστε μια ώρα στις καρέκλες και τα μοντέλα, ώστε το μάτι σας να εξοικειωθεί με το πώς είναι συναρμολογημένα τα κομμάτια του. Στη συνέχεια, πάρτε λεωφορείο ή ποδήλατο ανατολικά προς την Prins Hendriklaan για μια απογευματινή ώρα εισόδου στο σπίτι. Έπειτα, διασχίστε τον δρόμο για να δείτε τα διαμερίσματα της Erasmuslaan από έξω, και θα έχετε δει τα έπιπλα, το πρώτο κτίριο και τη στροφή προς τη μοντέρνα κατοικία σε ένα μόνο απόγευμα.

Πώς να παρατηρήσετε μια καρέκλα του Rietveld

Είτε δείτε τις καρέκλες του στο Centraal Museum είτε σε φωτογραφίες, αξίζει να προσέξετε μερικά πράγματα. Πρώτον, τους αρμούς. Στην Red and Blue Chair οι πήχεις διασταυρώνονται και περνούν ο ένας δίπλα από τον άλλο αντί να συναντιούνται σε μια επίπεδη γωνία, ένας τύπος αρμού που σήμερα συχνά αποκαλείται αρμός Rietveld. Κάθε μέρος συγκρατείται στη θέση του αλλά παραμένει ορατά ξεχωριστό.

Δεύτερον, η σχέση ανάμεσα στο φορτίο και τη στήριξη. Στην Red and Blue Chair η πλάτη σηκώνει το βάρος του καθισμένου και στηρίζει επίσης τα μπράτσα, και η διάκριση ανάμεσα σε αυτό που φέρει και σε αυτό που φέρεται είναι σκόπιμα θολή. Ο Rietveld ζήτησε μάλιστα από τους τεχνίτες που την κατασκεύασαν να τοποθετήσουν κάτω από το κάθισμα ένα ποίημα του Γερμανού ποιητή Christian Morgenstern.

Τρίτον, το χρώμα. Στις βαμμένες εκδοχές, το μαύρο πλαίσιο υποχωρεί και τα χρωματιστά επίπεδα μοιάζουν να αιωρούνται, γι' αυτό η καρέκλα εμφανίζεται σχεδόν διάφανη πάνω σε σκούρο φόντο. Μόλις δείτε αυτό το αποτέλεσμα, αναζητήστε το ξανά στο σπίτι, όπου οι χρωματιστές γραμμές στην πρόσοψη στέκονται πάνω σε λευκό και γκρι με τον ίδιο τρόπο.

Οι καρέκλες του Rietveld στο σπίτι

Το σπίτι και τα έπιπλα ανήκουν μαζί. Ο Rietveld ήταν κατασκευαστής επίπλων πριν γίνει αρχιτέκτονας, και πολλά από τα εξαρτήματα του σπιτιού σχεδιάστηκαν με τη Schröder ως μέρος του κτιρίου. Μια εκδοχή της Red and Blue Chair τοποθετήθηκε αργότερα στο ίδιο το σπίτι, όπου το μαύρο πλαίσιο σχεδόν εξαφανίζεται πάνω στο σκούρο δάπεδο και τα χρωματιστά επίπεδα μοιάζουν να αιωρούνται στον αέρα. Βλέποντας την καρέκλα και τα δωμάτια μαζί, η σύνδεση μεταξύ τους γίνεται εύκολα αντιληπτή.